उन्हाळ्यात कोणते पीक घ्यावे? कमी पाण्यात, जास्त उत्पन्न देणाऱ्या पिकांची खरी माहिती

उन्हाळ्यात कोणते पीक घ्यावे? | मार्च-एप्रिल सुरू झाला की शेतात एक वेगळीच शांतता दिसते… रब्बीचं पीक काढून झालेलं असतं, आणि पुढे काय करायचं याचा विचार सुरू होतो. अनेकजण उन्हाळा म्हणजे शेतीला विश्रांती असं समजतात. पण खरं सांगायचं तर, जो शेतकरी उन्हाळ्याचा योग्य वापर करतो, तोच वर्षभरात जास्त कमाई करतो. कारण उन्हाळा हा फक्त रिकामा काळ नसतो… तो पुढच्या हंगामाचा पाया मजबूत करण्याचा आणि अतिरिक्त उत्पन्न मिळवण्याचा सुवर्णकाळ असतो. उन्हाळ्यात कोणते पीक घ्यावे?

उन्हाळ्यात पीक घेताना सगळ्यात मोठा प्रश्न असतो पाणी. त्यामुळे कमी पाण्यात, कमी कालावधीत आणि बाजारात चांगला दर देणारी पिकं निवडणं खूप महत्त्वाचं ठरतं. चुकीचं पीक निवडलं तर खर्च वाढतो आणि नफा कमी होतो. पण योग्य निवड केली, तर उन्हाळ्यातही चांगला पैसा मिळू शकतो.

सर्वात पहिलं आणि खात्रीशीर पीक म्हणजे मूग. उन्हाळी मूग हा सध्या शेतकऱ्यांसाठी एकदम फायदेशीर पर्याय ठरत आहे. कारण याला कमी पाणी लागतं, कालावधीही फक्त ६० ते ७० दिवसांचा असतो आणि बाजारात कायम मागणी असते. शिवाय मूग हे डाळवर्गीय पीक असल्यामुळे जमिनीची सुपीकता वाढवण्याचं कामही करतं. म्हणजे पुढच्या पिकासाठी जमीन तयार होते.

याचबरोबर उडीद (उडीद डाळ) हेही एक चांगलं पीक आहे. उष्ण वातावरणात हे पीक टिकतं आणि कमी पाण्यातही उत्पादन देतं. उडीदाचं उत्पादन चांगलं आलं, तर बाजारात चांगला दर मिळतो. अनेक ठिकाणी मूग आणि उडीद यांची आळीपाळीने लागवड करून शेतकरी चांगली कमाई करत आहेत.

भाजीपाला पिकांमध्ये उन्हाळा म्हणजे एक वेगळीच संधी आहे. कारलं, दोडका, भेंडी, काकडी ही पिकं उन्हाळ्यात चांगली वाढतात आणि बाजारात त्यांना सतत मागणी असते. विशेषतः भेंडीचं पीक जर योग्य वेळी घेतलं, तर दर चांगले मिळतात. सकाळी बाजारात माल गेला की लगेच विकला जातो, त्यामुळे रोख पैसा मिळतो. मात्र या पिकांसाठी थोडं व्यवस्थापन आणि वेळ देणं आवश्यक असतं.

ज्यांच्याकडे पाण्याची सोय थोडी जास्त आहे, त्यांनी मका किंवा फोडणीसाठी लागणारा मका (ग्रीन कॉर्न) घेण्याचा विचार करू शकतात. उन्हाळ्यात मक्याचं पीक जलद वाढतं आणि बाजारातही मागणी असते. शहराजवळील शेतकऱ्यांसाठी हा पर्याय अधिक फायदेशीर ठरतो.

तसंच काही भागात खरबूज आणि टरबूज ही पिकंही मोठ्या प्रमाणावर घेतली जातात. ही पिकं उन्हाळ्यात जास्त चालतात आणि योग्य काळ साधला, तर एकदम चांगला पैसा मिळवून देतात. मात्र यासाठी पाणी, जमीन आणि व्यवस्थापन योग्य असणं गरजेचं आहे.

उन्हाळ्यात पीक घेताना एक महत्त्वाची गोष्ट अनेकदा दुर्लक्षित केली जाते ती म्हणजे मातीची तयारी. उन्हाळ्यात जर आपण शेणखत, कंपोस्ट किंवा हिरवळीचं खत टाकून जमीन सुधारली, तर पुढच्या पावसाळ्यातील पीक दुप्पट जोमाने येतं. त्यामुळे काही भागात जाणीवपूर्वक रिकामी शेती ठेवून माती

सुधारण्यावर भर देणारे शेतकरीही दिसतात.

आणखी एक वेगळी आणि कमी लोकांना माहित असलेली गोष्ट म्हणजे उन्हाळ्यात “चारा पिकं” घेणं. ज्वारी चारा, नेपियर गवत यांसारखी पिकं घेतली, तर जनावरांसाठी चाऱ्याची सोय होते आणि दुग्ध व्यवसाय करणाऱ्यांसाठी हा मोठा फायदा ठरतो.

उन्हाळा म्हणजे फक्त पाणी कमी असलेला हंगाम नाही… तर योग्य नियोजन केलं, तर हा सर्वात जास्त नफा देणारा काळ ठरू शकतो. कमी कालावधीची पिकं, कमी खर्च, आणि योग्य बाजारपेठ या तीन गोष्टी जुळल्या, तर उन्हाळ्यातही शेतीतून चांगली कमाई करता येते.

शेवटी एक साधी गोष्ट लक्षात ठेवायची… जमीन कधीच रिकामी ठेवू नका, ती कामात ठेवा. कारण जो शेतकरी प्रत्येक हंगामाचा उपयोग करतो त्याच्याकडेच वर्षाच्या शेवटी जास्त पैसा आणि समाधान दिसतं.

हे पण वाचा | शेतीची नांगरट कधी करावी? योग्य वेळ ओळखा, उत्पादन दुप्पट वाढवा